Modernizacja sortowni odpadów komunalnych – jak ją przygotować? Rola wstępnych konsultacji rynkowych

Przedmiot niniejszego artykułu obejmuje trzy kluczowe zagadnienia. Pierwszym z nich jest modernizacja sortowni odpadów komunalnych – jej charakter, potrzeby oraz kierunki. Drugim zagadnieniem jest komunikacja pomiędzy zamawiającym (inwestorem) a wykonawcą, która stanowi fundament właściwego przygotowania inwestycji. Natomiast trzecie zagadnienie to wstępne konsultacje rynkowe (WKR), będące narzędziem umożliwiającym taką komunikację.

W tym kontekście pojawiają się zasadnicze pytania: w jaki sposób można merytorycznie przygotować się do modernizacji sortowni, jak określić kierunki modernizacji, aby odpowiadały rzeczywistym potrzebom systemu gospodarki odpadami oraz jak i w jakim zakresie może przebiegać dialog pomiędzy zamawiającym (podmiotem publicznym) a wykonawcą?

Artykuł dopełnia treść poprzedniej publikacji poświęconej potrzebom, ograniczeniom i możliwościom modernizacji sortowni odpadów (czytaj więcej).

_{Ciąg dalszy artykułu znajduje się pod komentarzem prawniczym.}

Modernizacja sortowni odpadów – znaczenie i złożoność

Modernizacja sortowni odpadów komunalnych to złożony proces inwestycyjny obejmujący przebudowę istniejących linii technologicznych. Może być rozumiana szerzej – jako działania zmierzające do unowocześnienia infrastruktury zakładu, niekiedy polegające także na budowie całkowicie nowej instalacji. Każda taka inwestycja ma charakter projektu i posiada swoje uwarunkowania. Wymaga nakładów finansowych, czasu na przygotowanie i realizację, a także odpowiedniej przestrzeni do zagospodarowania. Jej rezultaty mają charakter długookresowy, a znaczenie modernizacji wynika nie tylko z ponoszonych kosztów, lecz przede wszystkim z efektów, jakie może ona przynieść – z wpływu na funkcjonowanie systemu gospodarki odpadami oraz z celów, którym może służyć. Modernizacja to zmiana, która – pod warunkiem spełnienia określonych kryteriów – może służyć rozwojowi oraz wpisywać się w realizację zarówno lokalnej (mikro), jak i krajowej (makro) polityki odpadowej. Jest to proces złożony, wymagający połączenia wzajemnie zależnych od siebie aspektów prawnych, polityki odpadowej, systemu gospodarki odpadami, mechanizmów i zależności ekonomicznych, uwarunkowań rynkowych oraz rozwiązań technologicznych, przy jednoczesnym uwzględnieniu indywidualnej specyfiki danego zakładu.

Punkt wyjścia każdej modernizacji jest zakorzeniony w teraźniejszości – w realnych warunkach, w których odczytywane są konkretne potrzeby, ograniczenia i możliwości. To także moment, w którym trzeba odpowiedzieć na zasadnicze pytanie: czy nadrzędnym celem projektu ma być skuteczność technologiczna, czy efektywność ekonomiczna? Nie zawsze bowiem te dwie zmienne idą w parze. Jednocześnie proces modernizacji ma perspektywę przyszłości, której towarzyszą niepewność i zmienność. Dwa podstawowe wymiary tej niepewności dotyczą strumieni odpadów – ich ilości i morfologii – oraz wartości ekonomicznych, kształtowanych przez rynek i decyzje polityczne. Kluczowym aspektem jest zatem kształtowanie modernizacji w taki sposób, który umożliwi późniejsze dostosowanie instalacji lub procesów operacyjnych do zmieniających się warunków.

Modernizacja sortowni odpadów – cztery wymiary potrzeb

Potrzeby modernizacji sortowni można określić analizując ją w czterech podstawowych wymiarach:

• cele gospodarki odpadami, które wyznaczają kierunek zmian systemowych i technologicznych,
• kierunki wynikające z rozporządzenia PPWR (z ang. Packaging and Packaging Waste Regulation), określającego nowe wymagania w zakresie recyklingu i projektowania opakowań,
• charakterystyka strumieni odpadów i zawarty w nich potencjał surowcowy,
• poziom technologiczny instalacji do sortowania odpadów komunalnych.

Potrzeby modernizacji sortowni wynikające z celów gospodarki odpadami

Cele gospodarki odpadami obejmują w szczególności:

• przygotowanie do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych – 55% do 2025 r., 60% do 2030 r. oraz 65% do 2035 r.,
• ograniczenie ilości odpadów komunalnych kierowanych na składowiska – do poziomu nieprzekraczającego 10% do 2035 r.,
• osiągnięcie wymaganych poziomów recyklingu odpadów opakowaniowych – 65% do 2025 r. oraz 70% do 2030 r., w tym: tworzyw sztucznych – 55%, drewna – 30%, metali żelaznych – 80%, aluminium – 60%, szkła – 75%, papieru i tektury – 85%.

Trzeba jednak pamiętać, że osiągnięcie celów gospodarki odpadami nie wynika z samych zapisów prawa ani dokumentów strategicznych. Obecny poziom ich realizacji, wciąż znacząco odbiegający od wymaganych wartości, jednoznacznie wskazuje na potrzebę modernizacji sortowni odpadów komunalnych. Co więcej, realizacja tych celów jest możliwa wyłącznie przy aktywnym udziale rynku – w tym przemysłu, recyklerów i konsumentów.

Kierunki wskazane w PPWR określają drugi wymiar potrzeb

Kierunki określone w rozporządzeniu PPWR wyznaczają kolejny wymiar potrzeb modernizacyjnych w zakresie sortowania odpadów. Z dokumentu tego wynikają długookresowe – obejmujące perspektywę kilku lub kilkunastu lat – kierunki rozwoju procesów przetwarzania, w tym również procesów sortowania odpadów opakowaniowych i komunalnych.

Realizacja założeń PPWR powinna prowadzić do zmian w strukturze morfologicznej odpadów – zwiększenia udziału materiałów nadających się do recyklingu, wzrostu ich gęstości i udziału frakcji drobnych, a także do większego zapotrzebowania na surowce wtórne. Z jednej strony czynniki te, przy stabilności pozostałych zmiennych, mogą poprawić warunki funkcjonowania sortowni poprzez lepszy skład odpadów oraz rosnący popyt na surowce wtórne. Z drugiej strony spowodują trudniejsze warunki sortowania, szczególnie w przypadku procesów opartych na pracy ręcznej.

W konsekwencji kierunki określone w PPWR, w powiązaniu z celami gospodarki odpadami, będą wymagały wyższego poziomu automatyzacji procesów sortowania, zwiększenia ich skuteczności oraz objęcia większą uwagą frakcję drobną (podsitową) oraz tych strumieni odpadów, które obecnie stanowią straty procesowe. To właśnie ten zestaw wyzwań wyznacza kolejny wymiar potrzeb modernizacji sortowni odpadów komunalnych.

Trzeci wymiar potrzeb modernizacji – strumienie odpadów i ich zmiany

Trzecim wymiarem określającym potrzeby modernizacji sortowni są strumienie odpadów komunalnych oraz zachodzące w nich zmiany, rozpatrywane w powiązaniu z celami i kierunkami gospodarki odpadami. W niniejszym artykule szczególną uwagę zwrócono na procesy sortowania dwóch kluczowych strumieni:

• selektywnie zbieranych odpadów tworzyw sztucznych („żółty worek”),
• zmieszanych odpadów komunalnych.

Analiza tych strumieni została przeprowadzona w oparciu o dane Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego za rok 2022¹ (tabela 1). Na podstawie własnych danych dotyczących zawartości frakcji surowcowych o potencjale umożliwiającym skierowanie ich do recyklingu oszacowano masowy potencjał surowcowy oraz jego strukturę w podziale na tworzywa zbierane selektywnie i odpady zmieszane.

Z przeprowadzonej analizy wynika, że dominujący udział frakcji surowcowych zawartych w całkowitej masie odpadów pochodzi ze strumienia odpadów zmieszanych. Wynika to nie tyle z wysokiej zawartości surowców w tym strumieniu, ile z samej skali wytwarzania odpadów zmieszanych.

_{Tabela 1. Struktura potencjału surowcowego w odpadach komunalnych z uwzględnieniem selektywnie zbieranych tworzyw sztucznych i odpadów zmieszanych.}

^{Źródło: Obliczenia własne na podstawie informacji o masie odpadów udostępnionych bezpośrednio przez Instytut Ochrony Środowiska i danych zawartych w „Sprawozdaniach marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi w 2022 r.”, Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy, 2024.}

Tabela 2 została opracowana na podstawie danych zawartych w „Ocenie skutków regulacji projektu ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych” z 7 sierpnia 2025 r.². Przedstawia ona udział odpadów opakowaniowych w poszczególnych strumieniach odpadów komunalnych. Na podstawie informacji zawartych w tym dokumencie dotyczących udziału procentowego oraz masy odpadów opakowaniowych obliczono masę poszczególnych strumieni odpadów oraz rozkład udziału odpadów opakowaniowych w strukturze odpadów komunalnych.

Wnioski płynące z tej analizy są spójne z obserwacjami wynikającymi z danych przedstawionych w tabeli 1. Wynika z nich, że dominująca ilość odpadów opakowaniowych wymagających wydzielenia i przygotowania do recyklingu wciąż znajduje się w strumieniu odpadów zmieszanych. Oznacza to, że efektywność systemu gospodarki odpadami w dużej mierze zależy od zdolności sortowni do skutecznego odzyskiwania surowców właśnie z tego strumienia.

_{Tabela 2. Struktura odpadów opakowaniowych w odpadach komunalnych zmieszanych i zbieranych selektywnie.}

^{Źródło: Obliczenia na podstawie informacji o udziale i masie odpadów opakowaniowych zamieszczonych w „Ocenie skutków regulacji projektu ustawy o opakowaniach i odpadach” z dnia 7 sierpnia 2025 r., s. 20.}

W kontekście zmian wynikających z wprowadzenia systemu kaucyjnego, kształtowania systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) oraz długofalowej realizacji celów określonych w PPWR, szczególnego znaczenia nabiera obserwacja i analiza zmian w strumieniach odpadów komunalnych kierowanych do sortowania. Zmiany te będą bezpośrednio wpływać na skład, strukturę i charakterystykę odpadów trafiających do instalacji, a tym samym na wymagania wobec stosowanych technologii sortowania.

Właśnie te uwarunkowania stanowią trzeci wymiar potrzeb modernizacyjnych sortowni, wskazując na konieczność elastycznego dostosowywania procesów sortowania do dynamicznie zmieniających się strumieni odpadów oraz nowych ram regulacyjnych systemu gospodarki odpadami.

Potrzeby wynikające z niskiego poziomu technologicznego instalacji do sortowania – czwarty wymiar potrzeb

Ostatni z podstawowych wymiarów określających potrzeby modernizacji sortowni dotyczy poziomu technologicznego instalacji do sortowania odpadów komunalnych. W analizie przygotowanej w 2024 r. określono udział instalacji sortujących odpady zmieszane i selektywnie zbierane tworzywa sztuczne, których zaawansowanie technologiczne umożliwia skuteczne wydzielanie frakcji surowcowych, w odniesieniu do liczby instalacji niezbędnych do przetworzenia całego strumienia tych odpadów.

Udział ten oszacowano na poziomie zaledwie 20–30% w stosunku do występujących potrzeb³. Oznacza to, że obecne możliwości technologiczne w zakresie sortowania i przygotowania odpadów komunalnych do recyklingu znacznie odbiegają od rzeczywistych wymagań systemu. W skali kraju występuje zatem istotny deficyt infrastruktury technologicznej oraz niewystarczający poziom jej zaawansowania, co bezpośrednio przekłada się na potrzeby inwestycyjne w tym obszarze. Modernizacja infrastruktury sortowania odpadów komunalnych powinna więc obejmować zarówno budowę nowych instalacji, jak i rozbudowę oraz doposażenie sortowni już funkcjonujących, tak aby mogły one osiągać wymagane poziomy odzysku i przygotowania do recyklingu w zgodzie z obowiązującymi regulacjami prawnymi.

Uwarunkowania indywidualne modernizacji sortowni odpadów

Analiza czynników zewnętrznych i systemowych zawsze musi być odnoszona do indywidualnej sytuacji konkretnej instalacji. Modernizacja każdej sortowni odpadów posiada zatem dodatkowy wymiar potrzeb, wynikający z jej uwarunkowań lokalnych i technicznych. To właśnie te uwarunkowania decydują o faktycznym zakresie i charakterze działań modernizacyjnych.

Do najistotniejszych czynników o charakterze indywidualnym należą:

• zmiany w strumieniach odpadów oraz ich morfologii, wpływające na konieczność dostosowania technologii do nowych proporcji frakcji surowcowych,
• istniejąca instalacja technologiczna – jej funkcjonalność, stan techniczny oraz stopień zgodności z obowiązującymi normami,
• parametry hali sortowni – jej powierzchnia, wysokość, układ konstrukcyjny i sposób zagospodarowania przestrzeni,
• stan techniczny infrastruktury towarzyszącej, obejmującej m.in. ciągi transportowe, sieci zasilające czy obiekty pomocnicze,
• zagospodarowanie terenu – możliwości rozbudowy obiektów, układ komunikacyjny i warunki logistyczne,
• doświadczenia eksploatacyjne i oczekiwania inwestora, które często determinują kierunek modernizacji,
• cele biznesowe i technologiczne, w tym zapewnienie wymaganej przepustowości oraz oczekiwanego poziomu odzysku surowców,
• ograniczenia czasowe i budżetowe, wynikające z przyjętego harmonogramu i dostępnych źródeł finansowania,
• uwarunkowania administracyjne i formalnoprawne, związane z przygotowaniem inwestycji, uzyskaniem decyzji środowiskowych oraz uruchomieniem zmodernizowanej instalacji.

Każdy z tych elementów wpływa na sposób definiowania potrzeb modernizacyjnych, dobór technologii i kształt docelowej koncepcji inwestycji. Modernizacja sortowni jest więc zawsze procesem indywidualnym, wymagającym uwzględnienia zarówno celów systemowych gospodarki odpadami, jak i specyficznych uwarunkowań danej lokalizacji.

Kierunki modernizacji sortowni odpadów komunalnych

Potrzeby konkretnego projektu modernizacji sortowni odpadów kształtują się na styku wymagań systemowych i zmian w otoczeniu z jednej strony oraz uwarunkowań indywidualnych danej instalacji – z drugiej. Kierunki modernizacji powinny zatem uwzględniać zarówno cele gospodarki odpadami, jak i uwarunkowania indywidualne danej instalacji.

Szczególną uwagę należy zwrócić na:

• strumienie odpadów komunalnych kierowanych do sortowania oraz zachodzące w nich zmiany, a także zapewnienie stabilności procesów przetwarzania i co najmniej podstawowego poziomu i zakresu sortowania,
• możliwość osiągania wyższych poziomów odzysku i przygotowania do recyklingu w przyszłości, w zależności od kierunku rozwoju systemu ROP, przy czym decyzje w tym zakresie będą w dużej mierze uzależnione od rozstrzygnięć politycznych,
• czynniki decydujące o efektywności inwestycji i procesu sortowania, w tym masę odpadów przyjmowanych do instalacji, poziom odzysku frakcji surowcowych oraz jednostkową wartość ekonomiczną wydzielanych surowców.

Kierunki modernizacji powinny być zatem projektowane w sposób umożliwiający elastyczne dostosowanie instalacji do przyszłych zmian regulacyjnych, rynkowych i technologicznych, przy jednoczesnym zapewnieniu stabilności bieżącej eksploatacji.

Potrzeba komunikacji na etapie przygotowania inwestycji

Właściciele oraz osoby zarządzające instalacjami, stając wobec przygotowania inwestycji polegającej na budowie nowej lub modernizacji istniejącej linii technologicznej sortowania odpadów, mają świadomość, że opisane wcześniej uwarunkowania należy przełożyć na konkretny projekt inwestycyjny. Ma on przede wszystkim wymiar technologiczny, ponieważ to zastosowana technologia decyduje o spełnieniu złożonych potrzeb związanych z modernizacją sortowni. Od jakości opracowanego i zrealizowanego rozwiązania zależy trwałość efektów, jakie przyniesie przedsięwzięcie. To z kolei podkreśla znaczenie właściwego przygotowania inwestycji, której charakter jest specjalistyczny, złożony, długofalowy i technicznie zaawansowany.

To, że przedsięwzięcie kończy się sukcesem, nie jest dziełem przypadku. Jak przypominał Benjamin Franklin: „niepowodzenie w przygotowaniu jest przygotowaniem niepowodzenia”. W przypadku inwestycji infrastrukturalnych sukces jest wprost proporcjonalny do jakości etapu przygotowania projektu.

Z drugiej strony, osoby odpowiedzialne za przygotowanie inwestycji z ramienia inwestora – często będącego zamawiającym publicznym – zwykle nie dysponują wystarczającą wiedzą technologiczną, by samodzielnie przygotować projekt. Brakuje im doświadczenia w zakresie rozwiązań technologicznych, które w konkretnej sytuacji są zarówno możliwe, jak i konieczne do zastosowania. Chodzi o rozwiązania, które zapewnią osiągnięcie celów inwestycyjnych, niezawodność pracy instalacji, efekty ekologiczne, stabilność działania oraz możliwość realizacji zadań związanych z przetwarzaniem odpadów i przygotowaniem ich do recyklingu. Pozyskanie tej wiedzy już na etapie przygotowania inwestycji staje się zatem kluczowe dla podejmowania właściwych decyzji.

W sytuacji, gdy po stronie inwestora istnieje wola działania i świadomość znaczenia planowanej inwestycji, lecz brakuje wiedzy technologicznej, pojawia się naturalna potrzeba komunikacji – dialogu pomiędzy zamawiającym a wykonawcami technologii. Wykonawcy, opierając się na wieloletnim doświadczeniu i licznych realizacjach, dysponują praktyczną wiedzą niezbędną do zrozumienia realnych możliwości technicznych i funkcjonalnych oraz opracowania rozwiązania technologicznego. Celem takiej komunikacji jest pozyskanie przez inwestora wiedzy, której sam nie posiada, a która jest niezbędna do właściwego przygotowania inwestycji.

Komunikacja – fundament przygotowania inwestycji

Doświadczenie firm technologicznych pozwala lepiej określić cele inwestycji, dobrać odpowiednie rozwiązania i uniknąć nieefektywnego wydatkowania środków. Praktyka pokazuje, że koszt błędnie zaprojektowanej instalacji to nie tylko utracony budżet, ale również stracony czas, przestrzeń, potencjał technologiczny zakładu oraz nowe problemy, które w przyszłości będą wymagały dodatkowej uwagi i nakładów finansowych.

W tego typu przedsięwzięciach nie istnieją „produkty standardowe”. Każda instalacja jest unikalna, dopasowana do lokalnych uwarunkowań, istniejącej infrastruktury, charakterystyki strumienia odpadów, warunków terenowych i zakładanych celów technologicznych. Wykonawca nie może więc udzielić odpowiedzi w sposób szablonowy, ponieważ nie dysponuje gotowym „produktem katalogowym”. Każdy projekt wymaga rozpoznania potrzeb, analizy danych i opracowania indywidualnego rozwiązania technologicznego. W efekcie komunikacja pomiędzy zamawiającym a wykonawcą staje się nie tylko potrzebna, ale wręcz niezbędna dla powodzenia całego procesu inwestycyjnego.

Dotyczy ona nie tylko możliwych do zastosowania rozwiązań technologicznych, lecz także sposobu ich dostosowania do określonych potrzeb, ograniczeń i możliwości konkretnej instalacji. Wykonawca nie jest w stanie zaproponować adekwatnego rozwiązania bez wcześniejszego poznania indywidualnych uwarunkowań inwestycji.

Dlatego wymiana informacji pomiędzy inwestorem a wykonawcą jest procesem naturalnym i koniecznym. To dzięki niej inwestor może uzyskać wiedzę pozwalającą na prawidłowe przygotowanie inwestycji. Skuteczna komunikacja pomiędzy inwestorem a wykonawcą na etapie przygotowania inwestycji nie jest dodatkiem do procesu, ale stanowi jego fundament.

Wstępne konsultacje rynkowe  jako forma dialogu zamawiającego z rynkiem

Opracowanie technologicznego rozwiązania dla modernizacji lub budowy nowej sortowni odpadów to proces złożony, wymagający analiz, wykorzystania wiedzy i doświadczenia, wymiany informacji, konsultacji oraz zaangażowania wielu stron. W naturalny sposób rodzi się więc pytanie: w jaki sposób taka wymiana informacji i konsultacje są możliwe, szczególnie gdy zamawiającym jest podmiot publiczny?

Jak zamawiający może przygotować inwestycję w zakresie modernizacji lub budowy nowej sortowni, korzystając z wiedzy i doświadczenia, których sam nie posiada, a które są niezbędne do podjęcia właściwych decyzji technologicznych i organizacyjnych?

Instrumentem, który umożliwia zamawiającemu publicznemu pozyskanie wiedzy niezbędnej do właściwego przygotowania inwestycji, są wstępne konsultacje rynkowe (WKR). Instytucja ta została uregulowana w art. 40 Dyrektywy 2014/24/UE w sprawie zamówień publicznych. Została ona także wdrożona do polskiego porządku prawnego w art. 84 ustawy – Prawo zamówień publicznych, obowiązującej od 2021 r.

Urząd Zamówień Publicznych zachęca do szerokiego stosowania wstępnych konsultacji rynkowych

„Niezwykle pozytywną rolę wstępnych konsultacji rynkowych dla wszystkich stron postępowania o udzielenie zamówienia publicznego” dostrzega Urząd Zamówień Publicznych (UZP), który na swojej stronie internetowej podkreśla: „Wstępne konsultacje rynkowe to istotna forma pozyskiwania wiedzy dotyczącej przedmiotu zamówienia, jak również ważne narzędzie dla wykonawców. Dzięki ich przeprowadzeniu zamawiający ma możliwość zidentyfikowania najnowszych rozwiązań technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych związanych z przygotowaniem postępowania. Wstępne konsultacje rynkowe to narzędzie, dzięki któremu łatwiej o zastosowanie rozwiązań innowacyjnych, zaawansowanych technologicznie, a także proekologicznych. Z drugiej strony wykonawcy, uczestnicząc we wstępnych konsultacjach rynkowych, mają możliwość zaprezentowania dostępnych rozwiązań technologicznych, a także poznania w znacznie szerszym niż zazwyczaj zakresie potrzeb zamawiającego związanych z konkretnym zamówieniem”⁴.

Urząd Zamówień Publicznych opracował również wzorcowe dokumenty, które umożliwiają sprawną organizację i przeprowadzenie wstępnych konsultacji rynkowych. Urząd podkreśla, że WKR „w istotny sposób mogą przyczynić się do zwiększenia efektywności procesu udzielania zamówień publicznych”.

Wzorcowe dokumenty dostępne na stronie UZP⁴ obejmują:

• regulamin wstępnych konsultacji rynkowych,
• ogłoszenie o WKR,
• formularz zgłoszenia do udziału w WKR.

Ważnym elementem wzorcowego „Regulaminu wstępnych konsultacji rynkowych”, opracowanego przez UZP, jest §4, który określa cel WKR jako: „uzyskanie przez zamawiającego informacji w zakresie niezbędnym do przygotowania postępowania oraz poinformowanie wykonawców o swoich planach i wymaganiach dotyczących zamówienia”⁵.

W dalszej części §4 wskazano, że przedmiotem konsultacji mogą być w szczególności:

• „pozyskanie informacji o charakterze technicznym, organizacyjnym, ekonomicznym i prawnym w zakresie dotyczącym: (a) opisu przedmiotu planowanego zamówienia, (b) możliwości podziału zamówienia na części ze względu na jego specyfikę, (c) oszacowania wartości zamówienia, (d) warunków udziału w postępowaniu, (e) istotnych postanowień umowy w sprawie zamówienia publicznego,
• poinformowanie wykonawców o wymaganiach zamawiającego dotyczących planowanego postępowania;
• uzyskanie informacji związanych z realizacją zamówienia i jego kosztami, zgodnie z potrzebami zamawiającego;
• zebranie innych informacji niezbędnych do opracowania dokumentacji planowanego postępowania”⁵.

Ponadto, we wzorcowym regulaminie wskazano, że: „w toku konsultacji zamawiający jest uprawniony do ograniczenia lub rozszerzenia zakresu przedmiotu konsultacji do wybranych przez siebie zagadnień, o ile w jego ocenie pozwoli to na uzyskanie wszystkich istotnych informacji dla planowanego postępowania o udzielenie zamówienia”⁵.

Wstępne konsultacje rynkowe w komentarzach prawników

W komentarzu stanowiącym wprowadzenie do wzorca regulaminu przeprowadzania wstępnych konsultacji rynkowych zwraca się uwagę na aspekt efektywności udzielania zamówień publicznych. Aspekt ten ustanawia art. 17 ustawy – Prawo zamówień publicznych. Wskazuje się przy tym, że WKR „mogą sprzyjać udzielaniu zamówień w sposób jak najbardziej efektywny, tj. pozwalający na uzyskanie najlepszych efektów z danego zamówienia” oraz, że „mogą być wykorzystane jako instrument pozwalający na efektywne pozyskanie dobrego jakościowo przedmiotu zamówienia, adekwatnego do potrzeb zamawiającego i jego możliwości finansowych”⁵.

Następnie podkreśla się, że WKR „umożliwiają zidentyfikowanie odpowiednich dla zamawiającego rozwiązań technologicznych, organizacyjnych i ekonomicznych w obszarze związanym z przedmiotem zamówienia”. W komentarzu zwrócono również uwagę, iż WKR „stanowią instrument odformalizowany i elastyczny, dający zamawiającym dużo swobody w zakresie jego organizacji i prowadzenia”⁵.

Na odformalizowany charakter konsultacji, dający zamawiającemu szeroką swobodę w zakresie organizacji i prowadzenia WKR, zwracają uwagę także T. Korczyński, Ż. Ossowska i K. Stochniałek. Podkreślają oni, że WKR stanowią narzędzie, które ma na celu transfer wiedzy z sektora prywatnego do publicznego, a „zakres pozyskiwanych wiadomości może być bardzo szeroki”. Co ważne, „dzięki ich przeprowadzeniu zamawiający ma możliwość sprecyzowania własnych potrzeb”⁶.

Na aspekt definiowania oraz analizy potrzeb i wymagań zwróciła z kolei uwagę A. Olszewska, prezes UZP, wskazując, że „analiza potrzeb to przyszłość rzetelnego planowania zakupów”, ponieważ „nie chodzi o to, by kupić najtaniej, ale by właściwie określić potrzebę zakupową”⁷. Prezes Olszewska podkreśliła istotę wstępnych konsultacji rynkowych: „Procedura ta nie jest celem samym w sobie, a jedynie narzędziem do zaspokojenia potrzeby zakupowej w sposób optymalny i na najwyższym stopniu jakości. Często niestety zamawiający myśli, że wie lepiej od wykonawcy, jak daną usługę wykonać. A czasem warto mu zaufać. Wykonawca zaś powinien wsłuchać się w głos zamawiającego”⁷.

Z kolei M. Gnacy-Witt oraz D. Reck podkreślają, że dzięki WKR wykonawca nie musi działać „z ukrycia”, ale „może i powinien aktywnie uczestniczyć w procesie kształtowania treści dokumentacji zamówienia”, wskazując, że „to legalna możliwość i szansa na wskazanie realnych, rynkowych i wykonalnych rozwiązań szytych na miarę potrzeb zamawiającego”⁸.

Komentatorzy podkreślają jednak konieczność przestrzegania fundamentalnych zasad zamówień publicznych – uczciwej konkurencji, równego traktowania wykonawców oraz przejrzystości.

WKR – pomost między światem zamówień publicznych a praktyką i realiami rynkowymi

Wstępne konsultacje rynkowe  pełnią funkcję pomostu pomiędzy światem zamówień publicznych a praktyką i realiami rynkowymi, umożliwiając podejmowanie racjonalnych decyzji inwestycyjnych i zwiększając prawdopodobieństwo, że realizowana inwestycja będzie rzeczywiście efektywna.

Kluczem do osiągnięcia tego celu jest właściwe zdefiniowanie potrzeb zamawiającego, które mają wielowymiarowy i złożony charakter. Wstępne konsultacje rynkowe stanowią niezwykle cenne i potrzebne narzędzie, ponieważ umożliwiają transparentną i zgodną z prawem komunikację pomiędzy sektorem publicznym a wykonawcami. Taka wymiana informacji jest w sposób naturalny niezbędna, aby prawidłowo przygotować inwestycję w zakresie modernizacji lub budowy nowej sortowni odpadów komunalnych – inwestycję, która odpowiada rzeczywistym potrzebom, a nie jedynie formalnym wymaganiom procedury.

Źródła:

1. Sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi w 2022 r., Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy, 2024.
2. Ocena skutków regulacji projektu ustawy o opakowaniach i odpadach z dnia 7 sierpnia 2025 r.
3. M. Klimek, Poziom technologiczny polskich instalacji do sortowania odpadów komunalnych w kontekście przygotowania ich do recyklingu, wastetoeconomy.com.
4. Wstępne konsultacje rynkowe – dokumenty wzorcowe, https://www.gov.pl/web/uzp/dokumenty-wzorcowe–wstepne-konsultacje-rynkowe, dostęp: 25.10.2025.
5. Regulamin przeprowadzania wstępnych konsultacji rynkowych, https://www.gov.pl/web/uzp/dokumenty-wzorcowe–wstepne-konsultacje-rynkowe, dostęp: 25.10.2025.
6. T. Korczyński, Ż. Ossowska, K. Stochniałek, Czy warto brać udział we wstępnych konsultacjach rynkowych, pro.rp.pl, dostęp: 24.05.2025.
7. Wstępne konsultacje rynkowe drogą do udanych zakupów publicznych, pro.rp.pl, dostęp: 24.05.2025.
8. M. Gnacy-Witt, D. Reck, Cienka granica między legalną współpracą a niedozwolonym porozumieniem, pro.rp.pl, dostęp: 25.10.2025.

Artykuł został również opublikowany w serwisie sozosfera.pl.