Żeby odpowiedzieć na pytanie zadane w tytule tego artykułu posłużmy się przykładem instalacji, do której trafia roczny strumień 10 tys. Mg odpadów tworzyw sztucznych zbieranych selektywnie. Opłata na bramie wynosi 400 zł/Mg przyjętych odpadów. Prosto obliczyć, że roczny przychód z tytułu przyjęcia odpadów do przetwarzania wynosi 4 mln zł.
W wyniku procesu sortowania w tej instalacji z odpadów wydzielanych jest ok. 46% surowców. Średnia cena sprzedaży jednej tony frakcji surowcowej na rynku dla tej instalacji wynosi ok. 735 zł. Średnia cena DPR po potrąceniu zanieczyszczeń jest na poziomie 400 zł/Mg. Jednostkowa wartość frakcji surowcowej wynosi zatem 1135 zł i obejmuje: cenę sprzedaży frakcji surowcowych na rynku oraz cenę DPR. Obliczona wartość wydzielonych frakcji surowcowych wysortowanych w instalacji plasuje się na poziomie 5,25 mln zł. Jest ona iloczynem masy odpadów przyjętych do sortowania, poziomu odzysku surowców oraz jednostkowej wartości frakcji surowcowej.
Wartość roczną generowaną przez instalację do sortowania stanowi suma przychodów z tytułu przyjęcia odpadów do przetwarzania oraz wartość wydzielonych frakcji surowcowych: 4 mln + 5,25 mln = 9,25 mln zł.
Co się stanie z przykładową instalacją, gdy zostanie wprowadzony system kaucyjny?
Przyjmijmy, że na skutek wprowadzenia systemu kaucyjnego roczny strumień odpadów przyjmowanych do sortowania obniży się z 10 tys. do 9,06 tys. Mg/rok. Załóżmy dalej, że opłata na bramie pozostaje bez zmian i wynosi 400 zł/Mg przyjętych odpadów. W takiej sytuacji roczny przychód z tytułu przyjęcia odpadów do przetwarzania wynosi ok. 3,62 mln zł. i jest niższy od pierwotnego, czyli sprzed wprowadzenia systemu kaucyjnego o 0,4 mln zł (tj. 10%).
Na skutek zmian w morfologii odpadów (ubytek 80% butelek PET i puszki aluminiowej) poziom odzysku spadnie z 46% do poziomu poniżej 41%. Zmniejszy się również średnia cena sprzedaży jednej tony frakcji surowcowej z 735 zł do 460 zł. Będzie to efekt utraty najcenniejszych w sprzedaży frakcji materiałowych. Przyjmujemy założenie, że cena DPR pozostaje na niezmienionym poziomie. Zatem jednostkowa wartość frakcji surowcowej wynosi 860 zł. Wartość frakcji surowcowych wydzielonych w instalacji jest zatem na poziomie 3,16 mln zł i jest niższa od pierwotnej o ok. 2,1 mln zł (40%).
Instalacja po wprowadzeniu systemu kaucyjnego, przy innych założeniach pozostających bez zmian, generuje łącznie wartość roczną, którą stanowi suma przychodów z tytułu przyjęcia odpadów do przetwarzania oraz wartość wydzielonych frakcji surowcowych. Wartość ta to: 3,62 mln + 3,16 mln = 6,78 mln zł. Jest ona niższa od pierwotnej o 2,47 mln zł, czyli o ok. 27%.
Sytuację analizowanego przykładu instalacji przed i po wprowadzeniu systemu kaucyjnego powodującego ubytek 80% butelek PET i puszek aluminiowych przedstawiono w poniższej tabeli.
Tabela 1. Wpływ systemu kaucyjnego na sytuację instalacji do sortowania tworzyw sztucznych zbieranych selektywnie.
Źródło: opracowanie własne.
Dlaczego wprowadzenie systemu kaucyjnego w sposób tak porażający wpływa na instalacje do sortowania odpadów komunalnych?
Wprowadzenie systemu kaucyjnego negatywnie oddziałuje na wszystkie czynniki, które decydują o wartości generowanej przez instalację do sortowania. Powoduje on:
- Zmniejszenie masy odpadów przyjmowanych do sortowania (ubytek butelek PET i puszek aluminiowych w strumieniu).
- Obniżenie poziomu odzysku frakcji surowcowych.
- Obniżenie średniej ważonej jednostkowej wartości frakcji surowcowej (na skutek utraty w strukturze produktów większości butelek PET i puszek aluminiowych, tj. najcenniejszych surowców).
Kumulatywny i tak istotny wpływ wprowadzanego systemu kaucyjnego na sytuację ekonomiczną instalacji do sortowania odpadów komunalnych wynika właśnie z tego, że oddziałuje on na każdy czynnik iloczynu decydującego o wartości generowanej przez instalację do sortowania odpadów: masę odpadów przyjmowaną do sortowania, poziom odzysku frakcji surowcowych oraz jednostkową, uśrednioną wartość wydzielanej frakcji surowcowej.
Co to oznacza dla instalacji, które staną wobec wyzwania wprowadzenia systemu kaucyjnego i utraty najcenniejszych frakcji surowcowych w odpadach dostarczanych do sortowania?
Instalacje mogą poszukiwać odpowiedzi na system kaucyjny w trzech obszarach. Jeden z nich, ten najważniejszy, którym jest jednostkowa wartość frakcji surowcowej, zależeć będzie od rozwiązań w zakresie ROP, które zostaną wprowadzone w życie. To od tych rozwiązań zależeć będzie, czy instalacje otrzymają dopłaty do sortowania odpadów i jakie efekty będą w ten sposób promowane.
Poza tym, niezależnie od rozwiązań w zakresie ROP, instalacje mogą poszukiwań rozwiązań w dwóch pozostałych obszarach:
- Masa odpadów przyjmowanych do sortowania. W tym zakresie należy rozważyć, czy możliwe jest zwiększenie strumieni odpadów przyjmowanych do sortowania. Odrębnym pytaniem jest, jakie zmiany technologiczne są niezbędne dla zwiększenia przepustowości linii sortowniczej.
- Poziom odzysku frakcji surowcowych ze strumieni odpadów dostarczanych do sortowania. W ramach tego punktu należy zweryfikować potencjał surowcowy, który znajduje się strumieniach po procesie sortowania oraz sprawdzić, jakie rozwiązania technologiczne są możliwe, aby surowce takie odzyskać i skierować do recyklingu. Rozwiązanie, w tym zakresie, leży w zwiększeniu intensywności procesu sortowania i polega na zwiększeniu poziomu odzysku frakcji surowcowych kierowanych do recyklingu.
