Kryterium, które pozwala na ocenę i wybór właściwego kierunku działania, jest efektywność przedsięwzięcia (budowy lub modernizacji sortowni). Skupia ona swoją uwagę na dwóch wymiarach: efektów i nakładów.
Efektywność jest kategorią ekonomiczną definiowaną jako relacja realnych efektów w wymiarach: społecznym (odpowiedzi na realne potrzeby), ekologicznym (zapewnienie oczekiwanych poziomów odzysku) oraz ekonomicznym (zapewnienie wysokich efektów ekonomicznych procesu sortowania) do nakładów inwestycyjnych.
Z uwagi na to, że efektywność jest kategorią względną i zależy od podmiotu, którego dotyczy (to co jest efektywne w przypadku jednego podmiotu nie musi być efektywne dla drugiego), nie można wskazać jednego właściwego modelu wykonania, dostosowania czy modernizacji infrastruktury technologicznej sortowania odpadów, tj. przeprowadzenia inwestycji.
Poprawnie zdefiniowana efektywność jest zatem kluczowa – pozwala w praktyce wyznaczyć cele i kierunki inwestycyjne. Umożliwia też ocenę przedsięwzięcia przed poniesieniem nakładów inwestycyjnych (ocena ex ante) oraz dokonanie takiej oceny po ukończeniu przedsięwzięcia i rozpoczęciu eksploatacji (ocena ex post).
Natomiast o możliwości osiągnięcia szeroko rozumianej efektywności w wymiarze ekologicznym, ekonomicznym i społecznym dla inwestycji infrastrukturalnych budowy czy modernizacji linii technologicznych sortowania odpadów decyduje skuteczność technologiczna w sześciu wymiarach.
Są to następujące wymiary:
1. Wielofunkcyjność lub specjalizacja linii technologicznej sortowania odpadów
Warunkiem podstawowym skuteczności technologicznej jest to, że linia musi być dostosowana do potrzeb, czyli zarówno do charakteru odpadów, dla których jest przeznaczona, jak i do ich ilości. W zależności od czynników indywidualnych i wielkości strumieni odpadów linia powinna być bardziej lub mniej wyspecjalizowana. Przykładowo, gdy do zakładu dostarczane są różne strumienie odpadów o mniejszych ilościach, to zaletą linii będzie jej wielofunkcyjność i możliwość wykorzystania do różnych strumieni odpadów. Kiedy natomiast strumienie są większe, zasadne staje się oddzielne skierowanie odpadów zmieszanych do jednej instalacji, a selektywnie zbieranych tworzyw sztucznych – do innej, odpowiednio skonfigurowanej. W takim przypadku zaletą będzie wyspecjalizowanie linii, a nie jej wielofunkcyjność.
2. Przepustowość sortowni
Przepustowość jest kolejnym czynnikiem efektywności. Co do zasady, wyższa przepustowość służy efektywności, o ile instalacja nie jest przewymiarowana w stosunku do wielkości strumieni możliwych do skierowania do tej instalacji. Wynika to z prawa skali, zgodnie z którym koszt inwestycji w każdą kolejną godzinową tonę wydajności instalacji technologicznej spada w miarę zwiększania wydajności takiej instalacji, możliwe jest generowanie wyższych przychodów i rosną też zyski jednostkowe wynikające z przetwarzania kolejnej tony odpadów.
3. Uzyskiwany poziom odzysku
Wyższy poziom odzysku frakcji surowcowych, mierzony udziałem odzyskanych frakcji surowcowych ze strumienia przetwarzanych odpadów, powoduje wyższą skuteczność procesu sortowania. Poziom odzysku przekłada się na wyniki ekonomiczne: pozwala uzyskać przychód wynikający ze sprzedaży frakcji surowcowej na rynku, uzyskanie wpływu za DPR oraz oszczędność w postaci kosztu, który nie został poniesiony tytułem zagospodarowania frakcji kalorycznej.
4. Liczba wysortowanych frakcji surowcowych
Im większa jest liczba wydzielonych frakcji surowcowych, tym proces sortowania jest bardziej skuteczny. Lepsze rozsortowanie frakcji surowcowych według rodzajów materiałów i kolorów pozwala przygotować bardziej wartościowe produkty i uzyskać lepsze ceny sprzedaży surowców na rynku.
5. Jakość wykonania decydująca o żywotności instalacji technologicznej
Sumaryczne efekty w okresie działania instalacji można określić jako iloczyn poziomu uzyskiwanych średniorocznie efektów oraz czasu (lat) uzyskiwania takich efektów. O trwałości, żywotności urządzeń i wybudowanej instalacji technologicznej decydują m.in. jakość ich wykonania, bieżąca obsługa i eksploatacja oraz serwis.
6. Możliwości dalszej rozbudowy linii technologicznej
W zależności od dającej się przewidzieć przyszłości (uwarunkowań prawnych, rynkowych i indywidualnych) zaplanowana już na etapie koncepcji i projektu możliwość rozbudowy linii technologicznej daje potencjał lepszego dostosowania się do potrzeb w przyszłości i odpowiedniego dostosowania parametrów efektywności.
Skuteczna linia to taka, która nie tylko zapewnia odpowiednią przepustowość, czy też odpowiedni poziom odzysku bądź tylko właściwe rozsortowanie. Skuteczność technologiczna linii zależy od wszystkich jej wymiarów i musi ujmować łącznie sześć wyszczególnionych czynników: odpowiednie dostosowanie do potrzeb, właściwą przepustowość, wymagany poziom odzysku, wymagane rozsegregowanie frakcji surowcowych, decydującą o żywotności jakość wykonania, a także możliwość rozbudowy, czyli dostosowania do przyszłych zmieniających się warunków.
Rysunek. Sześciokąt skuteczności technologicznej
Źródło. Opracowanie własne – Marek Klimek.
Więcej, bardziej szczegółowo i kompleksowo przeczytasz w tekstach umieszczonych w zakładce Analizy.
