Odpady wymagają zagospodarowania, żeby nie pozostawały w środowisku, nie zanieczyszczały przestrzeni, ale zostały skierowane do gospodarki.
Gospodarowanie odpadami ma również ważny aspekt ekonomiczny, a przejawia się on w ekonomicznej wartości odpadów. Ma ona wiele wymiarów i jest istotna dla procesów sortowania, opracowywania koncepcji technologicznych i doboru rozwiązań technologicznych.
Opłata na bramie
Po pierwsze – odpady mają wartość wynikającą z opłaty na bramie. Cena za przyjęcie odpadów do przetwarzania przemnożona przez masę odpadów, daje określoną wartość przychodów z tytułu przyjęcia odpadów w danym okresie. W niektórych krajach, np. w Republice Czeskiej, instalacje otrzymują dopłaty z systemu ROP za przyjęcie każdej tony odpadów opakowaniowych do przetwarzania. W ten sposób instalacje motywowane są do przyjęcia jak największej masy odpadów, a koncepcje i rozwiązania technologiczne przygotowywane są dla zoptymalizowanej przepustowości instalacji.
Na co warto zwrócić uwagę?
Większy roczny strumień odpadów przy malejących jednostkowych kosztach inwestycyjnych oraz operacyjnych przetwarzania odpadów wynikających z prawa skali jest warunkiem koniecznym i otwiera drogę do uzyskania wyższej efektywności procesu sortowania. Ale sam w sobie jeszcze jej nie zapewnia.
Ceny rynkowe frakcji surowcowych
Po drugie, wartość odpadów wynika z cen rynkowych frakcji surowcowych uzyskiwanych ze sprzedaży danego surowca na rynku. Dodatkowo wartość taką zwiększają ceny DPR lub dopłaty z systemu ROP skierowane do instalacji za odzyskanie każdej tony frakcji surowcowej. Wpływają one na wartość frakcji surowcowych wydzielanych w instalacji. Wartość taką określa iloczyn: masy odpadów przyjmowanych do sortowania, poziomu odzysku frakcji surowcowych oraz wartości każdej odzyskanej tony surowca. Na wartość każdej odzyskanej tony składają się z kolei: cena rynkowa frakcji surowcowej oraz cena DPR lub dopłata z systemu ROP.
Wniosek dotyczący technologii sortowania odpadów jest następujący: inwestorzy nie mają wpływu na ceny rynkowe surowców, ceny DPR czy wysokość dopłat z systemu ROP. Dlatego poszukując efektywnych rozwiązań technologicznych, poza przepustowością linii sortowniczej, należy skoncentrować uwagę na maksymalizacji poziomu odzysku frakcji surowcowych ze strumienia odpadów podawanych do sortowania. Przepustowość linii i poziom odzysku frakcji surowcowych to czynniki technologiczne decydujące o wartości odzyskiwanych frakcji surowcowych, efektywności procesu sortowania i inwestycji polegającej na budowie lub modernizacji instalacji do sortowania odpadów komunalnych.
Koszty zagospodarowania frakcji kalorycznej
Trzecia wartość odpadów wynika z kosztów zagospodarowania frakcji kalorycznej. Są one ponoszone w przypadku, gdy odpady nie są wydzielone jako surowce i konieczne jest ich dalsze zagospodarowanie jako frakcji kalorycznej. Każda odzyskana tona frakcji surowcowej pomniejsza masę frakcji kalorycznej i przekłada się nie tylko na uzyskanie korzyści wynikającej z jej sprzedaży na rynku (cena frakcji surowcowej + DPR lub dopłata z systemu ROP), ale również z kosztu zagospodarowania frakcji kalorycznej, który w takiej sytuacji nie będzie poniesiony. Z kolei każda utracona tona frakcji surowcowej, która nie zostanie wydzielona w procesie sortowania, to realna strata związana z brakiem możliwości jej sprzedaży na rynku (cena frakcji surowcowej + DPR lub dopłata z systemu ROP) i konieczność poniesienia kosztu jej dalszego zagospodarowania jako frakcji kalorycznej.
To kolejny argument skłaniający do poszukiwania skuteczności odzysku frakcji surowcowych w procesach technologicznych i wytyczna dla koncepcji i rozwiązań technologicznych budowy nowych oraz modernizacji istniejących instalacji do sortowania odpadów komunalnych.
Kary za nieosiągnięciu poziomu recyklingu
Czwartą wartość odpadów określającą kary za nieosiągnięcie poziomu recyklingu. Są one obliczane jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych na składowisku, która dla 2025 r. wynosi 382,54 zł, i brakującej masy odpadów komunalnych wyrażonej w Mg, wymaganej do osiągnięcia odpowiedniego poziomu recyklingu. Osiąganie wyższych poziomów recyklingu spowoduje naliczenie niższego poziomu kar dla gmin.
Wprowadzony mechanizm kar związanych brakiem osiągnięcia poziomów recyklingu powinien skłaniać gminy i zakłady do poszukiwania efektywności w inwestycjach związanych z przetwarzaniem odpadów komunalnych.
