Na decyzje inwestorów decydujących o intensywności procesu sortowania wpływa zjawisko zwane w ekonomii prawem malejącej efektywności krańcowej. Polega ono na tym, że efektywność odzysku każdego dodatkowego punktu procentowego frakcji surowcowych maleje w miarę zwiększania stopnia intensywności procesu sortowania.
Na przykład: inwestycja w układ umożliwiający wysortowanie 80% PET, PE, PP itp. z frakcji średniej odpadów komunalnych przynosi większe zyski jednostkowe, niż dalsza inwestycja i próba sięgania po kolejne punkty procentowe tych frakcji surowcowych. W którymś momencie inwestycja w dodatkowe układy separujące na linii technologicznej nie generuje już dodatkowych zysków. To znaczy, że kosztuje ona więcej niż dodatkowe wygenerowane efekty i z punktu ekonomii nie ma uzasadnienia.
Krzywa malejącej efektywności krańcowej
Na poniższym schemacie czarnym punktem zaznaczono przecięcie krzywej malejącej efektywności krańcowej z osią intensywności procesu sortowania. Przy danych uwarunkowaniach punkt ten jest punktem optimum. Przy takim poziomie intensywności procesu sortowania osiągana jest maksymalna całkowita efektywność ekonomiczna. Jest to również sytuacja, w której nieopłacalne staje się inwestowanie w większą intensywność procesu sortowania i odzyskiwanie kolejnych punktów procentowych frakcji surowcowych. Od tego punktu, na prawo na wykresie, efektywność inwestycji w odzysk kolejnych dodatkowych punktów procentowych frakcji surowcowych ma wartość ujemną. Dlatego układ technologiczny z perspektywy ekonomicznej osiąga swoje optimum właśnie w punkcie przecięcia krzywej malejącej efektywności krańcowej z osią intensywności procesu sortowania.
W tym tkwi odpowiedź na pytanie: jaka może być skuteczność sortowania butelek PET w instalacjach? Z technologicznego punktu widzenia może ona sięgać nawet 95%. Jednak w praktyce rzadko osiąga taki poziom, ponieważ uzyskanie tak wysokiego wskaźnika odzysku dla PET czy innych frakcji surowcowych nie jest ekonomicznie opłacalne w danych warunkach.
Punkt optimum intensywności procesu sortowania
Efektywność ekonomiczna i położenie punktu optimum zależy od uwarunkowań. Na niektóre uwarunkowania ma wpływ np. państwo posługując się instrumentami polityki gospodarczej. Przykładem mogą być dopłaty z systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) skierowane do instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych. Jeśli polityka odpadowa stawia za cel maksymalizację odzysku frakcji surowcowych, to istotne jest ukierunkowanie tej polityki na motywowanie podmiotów gospodarczych, aby działały w tym celu. Żeby cele ustanowione przez państwo były realizowane nie wystarczy to, że zostaną one zapisane w ustawie czy planie gospodarki odpadowej. Konieczne jest zastosowanie odpowiednich instrumentów, które dla podmiotów sfery realnej stworzą uwarunkowania realizacji tych celów. Jednym z rodzajów takich instrumentów są rozwiązania rynkowe. Należą do nich m.in. dopłaty z systemu ROP. Dopłaty z ROP skierowane do instalacji i promujące odzysk powodują wzrost opłacalności wysortowania każdej kolejnej tony frakcji surowcowej. Z punktu widzenia ekonomicznego uzasadniają wyższe wydatki inwestycyjne ponoszone w kierunku zwiększenia poziomu odzysku frakcji surowcowych kierowanych do recyklingu.
Dopłaty z systemu ROP dla instalacji do sortowania poprawiają ekonomiczne warunki ich działania
Na poniższym schemacie zastosowanie dopłat z ROP skierowanych do instalacji i promujących odzysk kolejnych punktów procentowych frakcji surowcowych zostało zilustrowane przesunięciem wykresu w górę. Nowy wykres przyjmuje pozycję czerwonej linii. W efekcie tego przesunięcia punkt optimum, tj. punkt przecięcia z osią intensywności procesu sortowania, zmienia swoje położenie i przesuwa się na prawo.
W takiej sytuacji pod wpływem dopłat do wysortowanych i skierowanych do recyklingu frakcji surowcowych opłacalność inwestowania w odzysk kolejnych punktów procentowych rośnie. Opłacalność odzysku staje się realną i silną motywacją ekonomiczną do dalszych inwestycji, a w ich rezultacie do sięgania po odzysk kolejnych ton surowców. Wtedy osiąganie poziomów odzysku na poziomie 90-95% może być nie tylko możliwe technologicznie, ale również opłacalne ekonomicznie.
Schemat. Malejąca efektywność krańcowa.
Źródło: opracowanie własne.
Więcej, bardziej szczegółowo i kompleksowo przeczytasz w tekstach umieszczonych w zakładce Analizy.
