Krótko i na temat
Rosnące wymagania dotyczące poziomów recyklingu, zmieniające się prawo unijne i krajowe oraz nowe systemy (kaucyjny, PPWR) powodujące zmianę strumieni odpadów komunalnych, w kontekście niedostatecznego poziomu technologicznego instalacji do sortowania odpadów, powodują konieczność dostosowania technologii i infrastruktury do nowych warunków.
Patrząc z perspektywy instalacji do sortowania odpadów komunalnych, PPWR powinien spowodować zwiększenie udziału odpadów (materiałów) nadających się do recyklingu w strumieniu odpadów dostarczanych do sortowania.
Jeśli chcemy utrzymać model wzrostu gospodarczego oparty na rosnącej produkcji i konsumpcji, którego skutkiem jest narastający problem zagospodarowania odpadów, konieczne jest rozwijanie silnego przemysłu bliźniaczego – swoistego „drugiego oblicza” gospodarki, czyli przemysłu gospodarowania odpadami.
System ROP zapewniający stabilność ekonomiczną i opłacalność działalności operacyjnej dla gmin, instalacji do sortowania odpadów oraz recyklerów, w połączeniu ze spójną polityką dofinansowania inwestycji w gospodarce odpadami oraz likwidacją barier administracyjnych, daje szansę na znaczne przyśpieszenie budowy infrastruktury i kształtowanie zachowań uczestników rynku niezbędnych do realizacji celów środowiskowych, która wymaga działań kompleksowych.
Czeski model ROP może stanowić punkt odniesienia, a w pewnym zakresie także wzór dla Polski. Wspiera on bowiem każdy element systemu gospodarki odpadami. Czeski model ROP jest ukierunkowany na osiąganie celów środowiskowych, a zastosowane narzędzia i mechanizmy (głównie ekonomiczne) skłaniają poszczególnych uczestników do pożądanych zachowań rynkowych i realizacji swoich zadań.
Dlaczego ceny DPR-ów w pierwszej połowie 2024 r. były wysokie, sięgając za PET wartości 600–800 zł za tonę, a następnie spadły do minimalnych wartości na koniec roku – do 50 zł lub nawet mniej? Czy mechanizm DPR w sposób ciągły sprzyja osiąganiu celów środowiskowych, takich jak poziomy recyklingu?
Jednym z celów gospodarki odpadami jest przygotowanie do ponownego użycia i recykling odpadów komunalnych, które ma osiągnąć poziom 55% w 2025 r., 60% w 2030 r. i 65% w 2035 r. Realizacja tych celów ma pomóc w przejściu na europejską gospodarkę o obiegu zamkniętym o wysokim poziomie efektywnego wykorzystania zasobów.
Na technologii koncentruje się ciężar rzeczywistej realizacji celów gospodarki odpadami. Od niej zależą realne, codzienne efekty ekologiczne, osiągane odzyski, bilans produktów i pozostałości po procesie sortowania, jak również efekty ekonomiczne. Instalacje do sortowania odpadów komunalnych są zatem istotnym i zarazem kluczowym elementem systemu gospodarki odpadami.
Wprowadzenie systemu kaucyjnego spowoduje bezpośrednio dwa podstawowe skutki dla instalacji: zmniejszenie ilości odpadów w ramach dostarczanych strumieni do sortowania (ubytek frakcji PET i puszki aluminiowej) oraz zmiana morfologii dostarczanych odpadów (znaczący spadek dominującej frakcji surowcowej, tj. PET wywołujący zmianę proporcji pomiędzy strumieniami 2D i 3D zawartymi w odpadach). Z punktu widzenia ekonomicznego instalacje przede wszystkim utracą znaczące źródło przychodów ze sprzedaży butelek PET i puszki aluminiowej oraz odpowiadających im DPR-ów.
W tabeli 82 uchwalonego w czerwcu 2023 r. „Krajowego planu gospodarki odpadami 2028” (KPGO) autorzy tego dokumentu dla brakujących mocy przerobowych, które wynoszą 4 mln Mg/rok określili zapotrzebowanie na budowę do 2028 r. 200 nowych instalacji do zautomatyzowanego sortowania selektywnie zbieranych odpadów papieru, tworzyw sztucznych, odpadów wielomateriałowych i metali o przepustowości każdej 20.000 Mg/rok. Zgodnie z planem, w kolejnych latach (2029-2034) powinno zostać wybudowanych kolejnych 30 takich sortowni i uzupełnienie mocy przerobowych do 4,6 mln Mg/rok.
Można by poprzestać na danych zawartych w KPGO, gdyby nie rozbieżności danych, na które powołuje się plan (4 mln Mg/rok selektywnie zbieranych odpadów), z tymi pochodzącymi ze sprawozdań marszałków województw, a które przytacza IOŚ.
